HISTORIA do 1945 r. część 1.
Wirtualne Muzeum Staniszowa
Otwórz szufladę - odkurz historię
Wirtualna historia Staniszowa w świetle materiałów zebranych       przez mieszkańców Staniszowa.
Copyright © 2013 Wirtualne Muzeum Staniszowa        kontakt: muzeumstaniszowa@op.pl
Bardzo ciekawa litografia przedstawiająca Staniszów Środkowy. Nieznana jest data jej powstania, choć na pewno jest to I poł. XIX w. po roku1804. Artysta spoglądał na wieś spod płn.- zach. zbocza Witoszy, z okolic posesji nr 50 i 51. Warto zwrócić uwagę na budowle usytuowane tuż pod wzgórzem, stromy dach karczmy sądowej, w miejscu, gdzie później stanie restauracja „Zur Prudelberg”. Ciekawie wygląda budynek, w miejscu, gdzie dziś stoi całkiem inny, mieszczący nasz sklep spożywczy. Tuż przy prawej krawędzi mały domek, nr 55, pierwsza wzmiankowana szkoła we wsi. warto zwrócić uwagę na stroje postaci widniejących na litografii.
Litografia z I poł. XIX w. Podobną, kolorowaną, przypisuje się Carlowi Mattisowi.
W tym wypadku nie ma jednak pewności, jako, że graficy często powielali motywy stworzone przez innych. Widok na centrum Staniszowa z drogi „cieplickiej” Dobrze widoczny tzw. „Pekin”, czyli budynek nr 69. Po 1900 r. zostanie on gruntownie przebudowany. Całkiem z lewej, za drzewem, karczma. Nie ma jeszcze budynku ewangelickiej plebanii, która istnieje do dziś (nr.64).

Piękna grafika Ferdynanda Koski. Powstała po 1845 r. panorama centrum Staniszowa spod wzgórza Gaik. Z prawej strony nowa, ewangelicka, plebania. Obok budynek gospodarczy. Budynek restauracji ma już nowy kształt. Nie ma jeszcze zabudowań nr.57.
W tym miejscu stoi niepozorny domek. Przy drodze okazałe topole, po których już dawno nie ma śladu.

Tę litografię kolorowaną przypisuje się Edwardowi Sachse. I poł. XIX w. Motyw podobny jak na pierwszej, wielokrotnie powielany. Dach kościoła pokolorowany na czerwono, choć nigdy taki nie był.
Gesellschaftshaus - dom towarzystwa (klub towarzyski), różnie interpretowana nazwa restauracji dla lepszych państwa. Do dziś stojący w centrum Staniszowa budynek restauracyjny. Akwaforta z początku XIX w. Autorem jest Friedrich August Tittel, protoplasta słynnej, kowarskiej szkoły grafików, twórca wielu pięknych grafik obrazujących między innymi wiele miejscowości Kotliny Jeleniogórskiej. W tym wypadku uwiecznił świeżo wybudowany przez Henryka XXXVIII von Reuss budynek, gdzie początkowo istniał browar, a już od 1810 r. słynna, nie tylko w Prusach, wytwórnia likieru „Stonsdorfer Bitter”

Wykonana techniką „suchej igły” grafika. Budynek wytwórni likieru i restauracji w 1821 r. Grafika jest jednym z eksponatów Schlesisches Museum w Gorlitz.
Carl Theodor Mattis - Stonsdorf. litografia kolorowana - I połowa XIX w. Mattis był jednym z pierwszych uczniów F. A. Tittela, właściciela pierwszego zakładu graficznego w Kowarach. Jako człowiek zamożny i powszechnie szanowany był w latach 1831 - 1834 burmistrzem Kowar. W przypadku tej grafiki bardzo rzuca się w oczy podobieństwo do stylu mistrza Tittela.
Widok na Witoszę z parku usytuowanego obok wytwórni likieru w Staniszowie (nr 68)
Litografia Theodora Sachse. Widoczne schody prowadzące na wzgórze i tuż obok stojący niewielki domek. Grafika pochodzi z połowy XIX w. i jest częścią większej składanki.

Kościół w Staniszowie - litografia na kanwie rysunku Paula Austa z 1916 r. Autor był grafikiem i doktorem nauk filozoficznych. Od 1910 r. mieszkał w Sobieszowie.
Jedna z wielu owalnych akwafort Friedricha Gottloba Endlera z 1804 r. Pałac w Staniszowie Górnym.
Kolejna akwaforta Friedricha Endlera z 1804 r. Jest to najstarsza grafika przedstawiająca kościół i centrum Staniszowa. Wieża kościelna posiada już wzmacniające ją szkarpy, nie ma jeszcze przedsionka (wejście do kościoła od strony południowej niewidoczne),
Widok Witoszy od strony południowej. Friedrich Endler - 1804 r.
Louis Ferdynand Koska - litografia kolorowana z I poł. XIX w. Staniszów od strony wzgórza Gaik.
Christian Gottlob Hammer - Browar w Staniszowie. Litografia kolorowana - 1828 r. Opis jest niedokładny, gdyż browar w 1810 r. został przeniesiony na drugą stronę drogi (nr69), ponieważ w zajmowanych przez niego pomieszczeniach Cristian Gottlieb Körner
rozpoczął produkcję słynnego likieru.

Budynek restauracji i wytwórni likieru w Staniszowie. Akwaforta kolorowana 1824 r.
Autorem jest Friedrich August Tittel. Interesująca, drewniana budowla w prawej części grafiki.
Christian Gottlob Hammer - Pustelnia Rischmanna na Prudelbergu. Akwaforta z 1828 r.
Góra Witosza w Staniszowie - miedzioryt Daniela Bergera, na podstawie obrazu Sebastiana Carla Christopha Reinharda - 1810 r. Ciekawe zabudowania pod wzgórzem i mostek na Lutynce.
Daniel Berger - Okolice Staniszowa, tzw. „Małpi gaj” - 1810 r. Miedzioryt wykonany na kanwie obrazu Christopha Reinharda, po raz pierwszy wystawiony w Akadamii Sztuki w Berlinie w 1793 r. Wymieniony „Małpi Gaj”, to okolice ostatniego domu w Staniszowie, w kierunku na Głębock, gdzie w średniowieczu mieszkał rycerz o przydomku „Małpa”.
Akwatinta Friedricha Augusta Tittela z 1821 r. Pustelnia Rischmanna na Prudelbergu w Staniszowie. Istnieje wiele wersji tej grafiki.
Pustelnia w parku w Staniszowie, nieopodal Jeleniej Góry. Akwaforta Friedricha Augusta Tittela z 1821 r. Pustelnia stała na wzniesieniu, w przypałacowym parku w Staniszowie Górnym, przy drodze prowadzącej dziś do Sosnówki Dolnej.
Akwaforta Friedricha Gottloba Endlera z 1805 r. Staniszów, góra Witosza.
Jedna z wersji litografii z widokiem na Witoszę, w dość oryginalnej tonacji kolorystycznej. Brak informacji o autorze.
Staloryt J. Hausheer. 1840 r. Prudelberg w Staniszowie.
"Chydotek” na wzgórzu Czop. Akwaforta Friedricha Gottloba Endlera z 1804 r. Dość rzadko odwiedzana atrakcja geologiczno-przyrodnicza na wzgórzu poniżej Pałacu Staniszów.
Fragment widokówki z 1898 r. z grafiką ukazującą Staniszów Środkowy. Szkoła jeszcze parterowa (piętro powstanie w 1908 r.), obok szkoły mały budynek (gospodarczy?). Dobrze widoczny budynek karczmy i nowo wybudowanej plebanii.
Pałac w Staniszowie Górnym. C.W.Arldt, C.Müller. Litografia z 1840 r.
Litografia z I poł. XIX w. Pałac w Staniszowie Górnym. Brak informacji o autorze.
Uwagę zwracają dwie narożne wieżyczki przylegające do pałacu, prawdopodobnie wytwór fantazji autora grafiki.

Widokówka wydana przed 1945 r., ukazująca Staniszów na tle Karkonoszy.
Podobne ujęcie jak poprzednio, tym razem ze wzgórza Gołębnik
Staw rybny, należący do „Pałacu na Wodzie” na przedwojennej widokówce.
Widokówka kolorowana z lat 30-tych XX w. Staniszów Dolny widziany spod wzgórza Gołębnik. Szczyt Witoszy z pomnikiem Bismarck’a. Zamek ks. Henryka na Grodnej.
Kolejne ujęcie spod Gołębnika. Widoczny, nieistniejący już dom nr 32, przy drodze łączącej wieś z drogą cieplicką. Uwagę zwraca kompletnie wylesione, północne zbocze wzgórza Gaik.
Podobne ujęcie jak poprzednio. Lata 30-te XX w.
Restauracja rodziny Schops. Nr domu - 29. Kroniki podają, że rodzina ta gospodarowała w Staniszowie ponad 350 lat. Jako jedyna miała swój grobowiec po południowej stronie kościoła. Jest to jeden z najstarszych budynków we wsi (1813 - 1816 r.)
Piekarnia i kawiarnia Rösler’a. Dom nr 45. Przedwojenna reklama zachwala kawę, torty i ciasta tam serwowane. Przed 1909 r. w tym miejscu stał młyn. Według kroniki posiadał koło wodne o średnicy 12 metrów. Po prawej stronie nieistniejący dziś dom nr 46.
Widok na zabudowania nr 43 i 44 z drogi cieplickiej.
Widok z pagórka za budynkiem nr 47. W tle wyjątkowo szpiczasta Śnieżka.
Widok ze skał, z płn.-zach. zbocza Witoszy. Widoczne domy nr 56, 57, 58. Ten ostatni to po wojnie słynna „kurczakowa” restauracja „Szarotka”.
Witosza widziana z łąki, za budynkiem nr 55. To w nim, wg źródeł znajdowała się pierwsza szkoła.